OPINION
BRICS 2026: จุดเปลี่ยนระเบียบเงินโลก และยุทธศาสตร์ใหม่ของไทยในสมรภูมิการเงินหลายขั้ว
บทนำ: การเปลี่ยนผ่านของภูมิทัศน์เศรษฐกิจโลก
ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ระเบียบเศรษฐกิจโลกได้เคลื่อนตัวเข้าสู่ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญ การผงาดขึ้นของกลุ่มประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ (Emerging Economies) โดยเฉพาะกลุ่ม BRICS ได้ท้าทายโครงสร้างอำนาจทางการเงินแบบเดิมที่ถูกกำหนดโดยสถาบัน Bretton Woods และระบบการเงินที่ยึดโยงกับเงินดอลลาร์สหรัฐเป็นศูนย์กลาง
การประชุมสุดยอด BRICS ประจำปี 2026 ซึ่งมีประเทศอินเดียเป็นเจ้าภาพ จึงมิใช่เพียงเวทีการหารือทางการเมืองหรือเศรษฐกิจทั่วไป หากแต่เป็นจุดเปลี่ยนเชิงโครงสร้างของระเบียบการเงินโลก (Global Financial Order) ที่กำลังเคลื่อนจากระบบขั้วอำนาจเดี่ยว (Unipolar Financial System) ไปสู่ระบบหลายขั้ว (Multipolar Financial Architecture)
สาระสำคัญของการประชุมครั้งนี้คือความพยายามในการพัฒนา “ระบบการเงินทางเลือก” ที่สามารถใช้งานได้จริง โดยเน้นการใช้ สกุลเงินท้องถิ่น (Local Currency Settlement) และ สกุลเงินดิจิทัลของธนาคารกลาง (CBDC) ในการค้าระหว่างประเทศ เพื่อลดการพึ่งพาระบบชำระเงินที่มีดอลลาร์เป็นแกนกลาง เช่น SWIFT
ในบริบทดังกล่าว ประเทศไทยซึ่งได้รับสถานะ ประเทศหุ้นส่วน (Partner Country) ของ BRICS ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2025 จึงกำลังก้าวเข้าสู่พื้นที่ยุทธศาสตร์ใหม่ของภูมิรัฐศาสตร์เศรษฐกิจโลก ซึ่งอาจส่งผลโดยตรงต่อทิศทางการค้า การลงทุน และความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พลวัตของ BRICS ในปี 2026 ทั้งในมิติของโครงสร้างการเงินโลก การขยายบทบาทของ Global South และยุทธศาสตร์ที่ประเทศไทยควรดำเนินการภายใต้บริบทของระบบเศรษฐกิจโลกที่กำลังเปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็ว
1. วิวัฒนาการของ BRICS: จากเวทีการเมืองสู่สถาปัตยกรรมการเงินโลก
กลุ่ม BRICS ก่อตั้งขึ้นในปี 2009 โดยประกอบด้วยบราซิล รัสเซีย อินเดีย และจีน ก่อนที่จะขยายสมาชิกภาพด้วยการเข้าร่วมของแอฟริกาใต้ในปี 2010 ต่อมาในช่วงปี 2024–2025 กลุ่มดังกล่าวได้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยเพิ่มสมาชิกใหม่ ได้แก่ อียิปต์ เอธิโอเปีย อินโดนีเซีย อิหร่าน ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ส่งผลให้ BRICS กลายเป็นกลุ่มเศรษฐกิจที่มีขนาดใหญ่ที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก ปัจจุบัน BRICS และประเทศหุ้นส่วนรวมกันคิดเป็น มากกว่า 40% ของ GDP โลกในระบบ PPP มากกว่า 56% ของประชากรโลก
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของเศรษฐกิจโลกอย่างมีนัยสำคัญ เพราะในอดีตกลุ่ม G7 เคยเป็นศูนย์กลางอำนาจเศรษฐกิจของโลกมาอย่างยาวนาน อย่างไรก็ตาม ความสำคัญของ BRICS มิได้อยู่เพียงขนาดเศรษฐกิจ หากแต่อยู่ที่ความพยายามในการสร้าง สถาบันการเงินคู่ขนาน กับระบบตะวันตก เช่น New Development Bank (NDB) , Contingent Reserve Arrangement (CRA) , BRICS Payment System
สถาบันเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อลดการพึ่งพา IMF และ World Bank และเปิดทางให้ประเทศกำลังพัฒนาเข้าถึงแหล่งเงินทุนโดยไม่ต้องเผชิญเงื่อนไขทางการเมืองที่เข้มงวดแบบเดิม
2. สมรภูมิการเงินโลก: การลดบทบาทดอลลาร์
หนึ่งในประเด็นสำคัญของ BRICS คือความพยายามลดการพึ่งพาเงินดอลลาร์สหรัฐในระบบการค้าโลก กระบวนการนี้มักถูกเรียกว่า “Dedollarisation” การลดบทบาทดอลลาร์มิได้หมายถึงการแทนที่ดอลลาร์ทันที หากแต่เป็นการสร้าง โครงสร้างการเงินทางเลือก ที่ทำให้ประเทศต่าง ๆ สามารถทำธุรกรรมได้โดยไม่ต้องผ่านระบบที่มีดอลลาร์เป็นตัวกลาง กลไกสำคัญที่กำลังถูกพัฒนา ได้แก่
1). การค้าด้วยสกุลเงินท้องถิ่น
ประเทศ BRICS เริ่มใช้สกุลเงินของตนเองในการค้าระหว่างกันมากขึ้น เช่น รูปี หยวน หรือรูเบิล เพื่อลดต้นทุนการแลกเปลี่ยนและลดความเสี่ยงจากความผันผวนของดอลลาร์
2). ระบบชำระเงินข้ามพรมแดนใหม่
BRICS กำลังพัฒนาแพลตฟอร์มชำระเงินระหว่างประเทศที่อาศัยเทคโนโลยีบล็อกเชน ซึ่งสามารถดำเนินธุรกรรมระหว่างธนาคารกลางได้โดยตรง โดยไม่ต้องผ่านโครงสร้าง SWIFT
3). การเชื่อมโยงสกุลเงินดิจิทัลของธนาคารกลาง
ธนาคารกลางอินเดียเสนอให้เชื่อมโยง CBDC ของประเทศ BRICS เพื่อให้สามารถชำระเงินข้ามพรมแดนได้โดยตรง ซึ่งอาจช่วยลดการพึ่งพาเงินดอลลาร์ในอนาคต
แม้แนวคิดเรื่องสกุลเงิน BRICS เดียวกันจะยังอยู่ในระยะห่างไกล แต่การสร้างระบบการชำระเงินทางเลือกถือเป็นก้าวสำคัญในยุทธศาสตร์การเงินโลก
3. BRICS กับการผงาดของ Global South
นอกจากมิติทางการเงินแล้ว BRICS ยังเป็นเวทีสำคัญของประเทศกำลังพัฒนาในการเรียกร้อง การปฏิรูประบบเศรษฐกิจโลก แนวคิดสำคัญคือการสร้าง “ระเบียบโลกหลายขั้ว” (Multipolar World) ที่ไม่ถูกกำหนดโดยประเทศมหาอำนาจเพียงกลุ่มเดียว ในแถลงการณ์ Rio Declaration ปี 2025 กลุ่ม BRICS เรียกร้องให้มีการปฏิรูปสถาบันระหว่างประเทศ เช่น IMF , World Bank , UN Security Council เพื่อให้ประเทศกำลังพัฒนามีบทบาทมากขึ้นในระบบการกำกับดูแลเศรษฐกิจโลก ในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ BRICS จึงไม่ได้เป็นเพียงกลุ่มเศรษฐกิจ หากแต่เป็น เวทีการเมืองของ Global South
4. โครงสร้างใหม่ของ BRICS: สมาชิกและประเทศหุ้นส่วน
การขยายตัวของ BRICS ในช่วงหลังได้ก่อให้เกิดโครงสร้างใหม่ที่ประกอบด้วย
สมาชิกเต็ม (Full Members)
บราซิล , รัสเซีย , อินเดีย , จีน , แอฟริกาใต้ , อียิปต์ , เอธิโอเปีย , อินโดนีเซีย , อิหร่าน , ซาอุดีอาระเบีย , สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
ประเทศหุ้นส่วน (Partner Countries)
ไทย , มาเลเซีย , เวียดนาม , คาซัคสถาน , คิวบา , ไนจีเรีย , อุซเบกิสถาน , เบลารุส , โบลิเวีย , ยูกันดา
โครงสร้างแบบสองระดับนี้ทำให้ BRICS สามารถขยายเครือข่ายความร่วมมือได้กว้างขึ้นโดยไม่กระทบต่อกลไกการตัดสินใจของสมาชิกหลัก
5. BRICS 2026: อินเดียกับบทบาทผู้นำการเงินดิจิทัล
ภายใต้การเป็นเจ้าภาพของอินเดีย การประชุม BRICS ปี 2026 มีแนวโน้มเน้นเรื่อง เศรษฐกิจดิจิทัลและโครงสร้างพื้นฐานทางการเงิน อินเดียเป็นหนึ่งในประเทศที่มีระบบการชำระเงินดิจิทัลที่ก้าวหน้าที่สุดในโลก ผ่านแพลตฟอร์ม UPI (Unified Payments Interface) ซึ่งสามารถรองรับธุรกรรมจำนวนมหาศาลได้ในต้นทุนต่ำ อินเดียจึงเสนอให้ขยายแนวคิดดังกล่าวไปสู่ระดับพหุภาคี โดยการเชื่อมโยงระบบชำระเงินดิจิทัลของประเทศ BRICS เข้าด้วยกัน เพื่อให้เกิดระบบการชำระเงินระหว่างประเทศที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้น ข้อเสนอสำคัญอีกประการหนึ่งคือการเชื่อมโยง CBDC ของประเทศสมาชิก เพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานการเงินดิจิทัลระดับโลก หากโครงการนี้ประสบความสำเร็จ ระบบการชำระเงินระหว่างประเทศในอนาคตอาจไม่จำเป็นต้องพึ่งพา SWIFT หรือดอลลาร์สหรัฐเหมือนในอดีต
6. บทบาทของประเทศไทยใน BRICS
การที่ประเทศไทยได้รับสถานะ ประเทศหุ้นส่วนของ BRICS ถือเป็นก้าวสำคัญของนโยบายการทูตเศรษฐกิจไทย ความร่วมมือดังกล่าวเปิดโอกาสให้ไทย เข้าร่วมการประชุมระดับรัฐมนตรีและคณะทำงาน ขยายเครือข่ายการค้าและการลงทุน เชื่อมโยงเศรษฐกิจไทยกับตลาดเกิดใหม่ขนาดใหญ่ กระทรวงการต่างประเทศระบุว่าการเข้าร่วม BRICS ช่วยเสริมบทบาทของไทยในฐานะ “สะพานเชื่อม” ระหว่าง BRICS กับองค์กรระดับภูมิภาค เช่น ASEAN , APEC , BIMSTEC
7. โอกาสเชิงเศรษฐกิจของไทย
1). การขยายตลาดส่งออก
ตลาด BRICS มีขนาดใหญ่และมีอัตราการเติบโตสูง โดยเฉพาะ อินเดีย , แอฟริกา , ตะวันออกกลาง สินค้าไทยที่มีศักยภาพ ได้แก่ รถยนต์และชิ้นส่วน , อิเล็กทรอนิกส์ , อาหารและเกษตร
2). การลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน
ผ่านสถาบันการเงินของ BRICS เช่น New Development Bank ไทยอาจสามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนสำหรับโครงการ รถไฟ , พลังงาน , เทคโนโลยีดิจิทัล
3). ความมั่นคงด้านพลังงานและอาหาร
การมีพันธมิตรกับประเทศผู้ส่งออกพลังงานรายใหญ่ เช่น รัสเซีย , ซาอุดีอาระเบีย , อิหร่าน ช่วยเสริมความมั่นคงด้านพลังงานในระยะยาว
8. ไทยในฐานะ “กันชนเชิงยุทธศาสตร์”
ในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ไทยมีตำแหน่งทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญ ประเทศไทยมีความสัมพันธ์ที่ดีทั้งกับ สหรัฐอเมริกา , จีน , อินเดีย , รัสเซีย การเข้าร่วม BRICS จึงไม่ได้หมายถึงการเลือกข้าง หากแต่เป็นการดำเนิน ยุทธศาสตร์สมดุลอำนาจ (Strategic Hedging)
กล่าวคือ ไทยสามารถรักษาความสัมพันธ์กับทั้งสองขั้วอำนาจ โลกตะวันตก โลกกำลังพัฒนา บทบาทดังกล่าวทำให้ไทยสามารถทำหน้าที่เป็น “กันชนทางยุทธศาสตร์” ในระบบการเมืองโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง
9. ความท้าทายของ BRICS
แม้ BRICS จะมีศักยภาพสูง แต่ก็เผชิญความท้าทายหลายประการ
1). ความแตกต่างทางเศรษฐกิจ
ประเทศสมาชิกมีระดับการพัฒนาแตกต่างกันมาก
2). ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์
เช่น ความขัดแย้งระหว่าง อินเดียกับจีน , รัสเซียกับตะวันตก
3). ความซับซ้อนของระบบการเงินใหม่
- การเชื่อมโยง CBDC ต้องการ
- มาตรฐานเทคโนโลยีเดียวกัน
- กฎระเบียบทางการเงินร่วมกัน
10. บทสรุป: โลกกำลังก้าวสู่ระเบียบการเงินใหม่
การประชุม BRICS ปี 2026 อาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบบการเงินโลก หากโครงการ ระบบชำระเงินทางเลือก การใช้สกุลเงินท้องถิ่น การเชื่อมโยง CBDC สามารถพัฒนาได้สำเร็จ โลกอาจเข้าสู่ยุคของ ระบบการเงินหลายขั้ว สำหรับประเทศไทย การเข้าร่วมในฐานะประเทศหุ้นส่วนไม่ใช่เพียงโอกาสทางเศรษฐกิจ หากแต่เป็นการวางตำแหน่งยุทธศาสตร์ของประเทศในระเบียบโลกใหม่
ในยุคที่อำนาจทางเศรษฐกิจไม่ได้ถูกกำหนดโดยประเทศมหาอำนาจเพียงไม่กี่ประเทศอีกต่อไป ประเทศที่สามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของระบบการเงินโลกได้อย่างชาญฉลาด ย่อมมีโอกาสกำหนดอนาคตของตนเองและ BRICS อาจเป็นหนึ่งในเวทีสำคัญของการกำหนดอนาคตนั้น
เอกสารอ้างอิง
1. Ministry of Foreign Affairs of Thailand. (2024). Thailand Joins BRICS as Partner Country.
2. EY Global. (2025). BRICS+ Growth and Trade Promoting Initiatives.
3. Think Tanks Monitor. (2026). BRICS and the Dollar: Can an Emerging Bloc Reshape Global Finance?
4. Reuters. (2026). India proposes linking BRICS digital currencies.
5. Economic Times. (2026). India sets digital payments agenda at BRICS.
6. BRICS Trade Union Forum. (2025). BRICS Expansion and Partner Country Framework.
7. CivilsDaily. (2025). Rio Declaration and BRICS Global Reform Agenda.
8. Wikipedia. (2025). Dedollarisation.