มท.ตั้ง'อนุพงศ์'บุกรื้อใหญ่มูลนิธิ-สมาคม' แก้กม.รัดเข็มขัด-ให้ตรวจสอบได้ทั้งระบบ

วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 - 12:26 น.

กรุงเทพฯ-รัฐบาลเดินหน้าตรวจสอบมูลนิธิเปิดรับบริจาค ยกระดับความโปร่งใส ป้องกันการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ กำหนดให้มูลนิธิยื่นรายงานผลการดำเนินงานประจำปี ผ่านระบบออนไลน์ i-Service เพื่อความโปร่งใส ตรวจสอบได้  ก่อนหน้านี้“พลพีร์” นำประชุมหารือจัดระเบียบมูลนิธิ/สมาคม ตั้งรองปลัดมหาดไทยฝ่ายความมั่นคง “อนุพงศ์ สุขสมนิตย์” เป็นหัวหน้าทีมยกร่างแก้ไขกฎหมาย พร้อมเตรียมหารือรองนายกฯ ปกรณ์ สัปดาห์หน้า ย้ำ การดำเนินกิจการต้องเป็นไปด้วยความโปร่งใส และมหาดไทยต้องสามารถตรวจสอบได้ทั้งระบบ

วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 นางสาวพลอยทะเล ลักษมีแสงจันทร์ รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับการกำกับดูแลมูลนิธิให้ดำเนินกิจการอย่างถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อให้การดำเนินการของมูลนิธิเป็นไปตามกฎหมาย มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ โดยเฉพาะการบริหารจัดการเงินบริจาคและทรัพย์สินของมูลนิธิ ต้องดำเนินการให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิอย่างถูกกฎหมาย อันเป็นการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ รักษาความเชื่อมั่นของประชาชนและผู้บริจาค ตลอดจนป้องกันมิให้มีการนำมูลนิธิไปใช้  เป็นเครื่องมือแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบด้วย

นางสาวพลอยทะเล กล่าวว่า กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ได้ออกประกาศ เรื่อง การดำเนินกิจการของมูลนิธิ เพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะและรักษาความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อมูลนิธิ รวมทั้งเพื่อยกระดับความโปร่งใส ตรวจสอบได้ โดยกำหนดให้มูลนิธิต่าง ๆ ต้องจัดทำและรายงานผลการดำเนินงานประจำปีตามที่กฎหมายกำหนด สามารถยื่นรายงานผลการดำเนินการต่อนายทะเบียนพร้อมหลักฐาน ด้วยตนเอง (Onsite) หรือยื่นผ่านระบบ (Online) i-Service ของกรมการปกครอง โดยมูลนิธิทุกแห่งสามารถจัดส่งรายงานผลการดำเนินการต่อนายทะเบียนมูลนิธิ ผ่านช่องทางดังต่อไปนี้
1. รายงานผลการดำเนินการต่อนายทะเบียนมูลนิธิ ด้วยตนเอง (Onsite) ณ สำนักงานเขต ในกรณีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร หรือ ณ ที่ว่าการอำเภอ ในกรณีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่จังหวัดอื่น 
2. รายงานผลการดำเนินการต่อนายทะเบียนมูลนิธิผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ระบบบริหารจัดการภาครัฐเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยและบริการประชาชน (i-Service)
3. สำหรับมูลนิธิที่ประสงค์จะรายงานผ่านระบบ i-Service ให้ลงทะเบียนผู้ใช้งาน ณ กลุ่มงานพัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อความสงบเรียบร้อย ศูนย์บริการประชาชน กรมการปกครอง (วังไชยา) กรณีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร หรือ ณ ที่ว่าการอำเภอ กรณีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในพื้นที่จังหวัดอื่น 
4. ขอให้มูลนิธิทุกแห่งรายงานผลการดำเนินการต่อนายทะเบียนมูลนิธิเป็นประจำทุกปี หากฝ่าฝืนอาจเป็นเหตุ    ให้ถูกดำเนินคดีตามกฎหมายได้ 
5. การเปิดหรือเชิญชวนขอรับบริจาคเงินหรือทรัพย์สิน มูลนิธิจะต้องได้รับอนุญาตให้ทำการเรี่ยไรตามพระราชบัญญัติควบคุมการเรี่ยไร พ.ศ. 2487 ก่อน มิฉะนั้นจะมีความผิดตามกฎหมายดังกล่าว
6. มูลนิธิหรือผู้เกี่ยวข้องมีหน้าที่ต้องปฏิบัติให้เป็นไปตามกฎหมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง จะต้องไม่กระทำความผิดทางอาญาและจะต้องไม่กระทำการฝ่าฝืนต่อพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วน จดทะเบียนห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. 2499

“รัฐบาลเน้นย้ำให้มูลนิธิทุกแห่งปฏิบัติตามหน้าที่ในการจัดทำและรายงานผลการดำเนินงานประจำปีอย่างเคร่งครัด หากฝ่าฝืนอาจมีความรับผิดตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง นอกจากนี้ การเปิดรับบริจาคหรือเชิญชวนประชาชนให้บริจาคเงินหรือทรัพย์สินในลักษณะที่เข้าข่ายการเรี่ยไร จะต้องได้รับอนุญาตตามพระราชบัญญัติควบคุมการเรี่ยไร พุทธศักราช 2487 ก่อนดำเนินการ มิฉะนั้นอาจมีความผิดตามกฎหมาย รวมถึงมูลนิธิและผู้เกี่ยวข้องต้องไม่กระทำการอันเป็นความผิดทางอาญา หรือฝ่าฝืนพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. 2499” นางสาวพลอยทะเล กล่าว

ที่ห้องประชุมดำรงธรรม กระทรวงมหาดไทย นายพลพีร์ สุวรรณฉวี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานการประชุมหารือแนวทางการกำกับดูแลและจัดระเบียบการดำเนินกิจการสมาคม/มูลนิธิ โดยมี นายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ รองปลัดกระทรวงมหาดไทย หัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านกิจการความมั่นคงภายใน นายกิตติวัฒน์ ปัจฉิมนันท์ อธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า นพ.ภาณุ พรวัฒนา ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย นายวิรุฬห์ สิทธิวงศ์ รองอธิบดีกรมการปกครอง นางสาววีราภรณ์ เกียรติชัยพัฒน ผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ร.ต.ต.สิงห์คำ คำยอด ผู้อำนวยการสำนักการสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง พร้อมด้วยหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ร่วมหารือ

นายพลพีร์ สุวรรณฉวี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เผยภายหลังเสร็จสิ้นการประชุมหารือแนวทางการกำกับดูแลและจัดระเบียบการดำเนินกิจการสมาคม/มูลนิธิ ว่า การประชุมในวันนี้ ได้มีการหารือเรื่องการวางระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณาอนุญาตจัดตั้ง และการกำกับดูแลกิจการสมาคม/มูลนิธิที่ได้รับอนุญาตจัดตั้ง โดยในเรื่องแรก คือ การแก้ไขกฎหมาย ซึ่งในปัจจุบัน กฎหมายให้อำนาจกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้ที่ตรวจสอบเอกสารและพิจารณาอนุญาตในการจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิ/สมาคม แต่ไม่มีบทบัญญัติที่สามารถเพิกถอนหรือลงโทษสมาคม/มูลนิธิที่ดำเนินกิจการไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์การจัดตั้ง มีเพียงฐานความผิดที่เกี่ยวกับบทลงโทษทางแพ่งและทางอาญา นอกจากนี้ กฎหมายบางฉบับได้ใช้บังคับมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2470 ซึ่งโทษปรับไม่เป็นไปตามสภาวการณ์ปัจจุบัน โดยมอบหมายให้ นายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ รองปลัดกระทรวงมหาดไทย หัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านกิจการความมั่นคงภายใน เป็นหัวหน้าทีมในการดำเนินการเรื่องดังกล่าว ซึ่งขณะนี้ (ร่าง) แก้ไขกฎหมายของกระทรวงมหาดไทยได้ดำเนินการเสร็จแล้ว ขณะเดียวกัน รัฐบาลได้มอบหมายให้ นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นหัวหน้าทีมของรัฐบาลพิจารณาร่างกฎหมาย จึงมีกำหนดจะหารือกับรองนายกรัฐมนตรี (ปกรณ์) ในวันที่ 17 พ.ย. 69 นี้ โดยเราได้พิจารณาแล้วว่า หากแก้ตัวพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) อาจต้องใช้เวลานานถึง 2 ปี แต่เพื่อให้การดำเนินการสอดรับกับบริบทเรื่องเวลา เราจึงกำลังพิจารณาร่างกฎกระทรวง และระเบียบ/คำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี เพื่อบังคับใช้ไปพลางก่อนในระหว่างทางที่กำลังพิจารณาแก้กฎหมายหลัก

ในส่วนกรณีของมูลนิธิที่เป็นประเด็นในสังคมที่ผ่านมานี้ หากไม่มีการยื่นเอกสารเพิ่มเติมตามที่กระทรวงมหาดไทยได้มีหนังสือแจ้งขอข้อมูลตามเงื่อนเวลาที่กำหนดต่อผู้ว่าราชการจังหวัดปทุมธานีในฐานะนายทะเบียนมูลนิธิ ก็จะมีการดำเนินคดีต่อไป โดยกรมการปกครองได้ประสานไปที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติแล้ว เพื่อขอพยานหลักฐานเพิ่มเติมว่า วัตถุประสงค์ของมูลนิธินี้ได้ทำผิดวัตถุประสงค์หรือไม่ นอกจากนี้ กระทรวงมหาดไทยก็ได้ฟังการแถลงการณ์ของเจ้าหน้าที่ตำรวจมาเป็นระยะ ซึ่งในถ้อยแถลงนั้นได้มีการพูดถึงในการทำผิดวัตถุประสงค์ด้วย เราก็จะขอเอกสารหลักฐานนั้นมาเพื่อแนบในการที่เสนอเรื่องต่อศาลในการเพิกถอนใบอนุญาตทันที

“นอกจากนี้ เราอยู่ระหว่างการตรวจมูลนิธิทั้งหมด โดยจากรายงานตัวเลขเบื้องต้นที่เราตรวจสอบมีประมาณ 14,300 กว่ามูลนิธิ แต่จากการตรวจสอบอีกครั้งทั้งระบบ Paper และระบบ Online ต่าง ๆ คาดว่าตัวเลขทั้งหมดอาจจะมีมากถึง 17,500 แห่ง และตอนนี้กำลังรอของทางกรุงเทพมหานครจัดส่งรายชื่อมูลนิธิมาเพิ่มเติมให้ครบถ้วน เพื่อตรวจสอบทั้งหมดทั้ง 2 ระบบ ว่ามีเนื้อหาตรงกันหรือไม่ และรายละเอียดที่แจ้งมาต่าง ๆ เป็นไปตามวัตถุประสงค์ตามกฎหมายหรือไม่ กำหนดดำเนินการภายใน 30 วัน แต่หากต้องใช้เวลาเพิ่มเติม ก็จะได้นำกราบเรียนรายงานข้อมูลกับนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นระยะ”

นายพลพีร์ กล่าวอีกว่า ที่ผ่านมา กระทรวงมหาดไทยได้มีระบบตรวจสอบที่ดีในระดับหนึ่ง อย่างเช่นการตรวจสอบทุนต่างชาติโดยที่ทำธุรกรรมผ่านมูลนิธิต่าง ๆ กระทั่งไปเจอสัดส่วนของนอมินี แล้วก็ดำเนินการในหลาย ๆ คดีที่เป็นนอมินีครั้งนี้ ก็มีหลายมูลนิธิที่ต่างชาติมาเป็นผู้บริหาร แล้วต่างชาติเอาเงินเข้ามา แล้วก็ไปซื้อที่ดิน ไปจัดการในสินทรัพย์ต่าง ๆ และเป็นชื่อของเอกชนไม่ใช่ของมูลนิธิ ดังนั้น หลาย ๆ มูลนิธิที่มีผู้ร้องเรียนเข้ามา เราก็ตรวจสอบอย่างเข้มข้นต่อเนื่อง แต่เนื่องจากมีจำนวนมาก จึงยังไม่เสร็จสิ้นสมบูรณ์ ซึ่งทางกรมการปกครองเองก็จะทำเรื่องประสานงานไปที่ ปปง. เพื่อไปสอบเส้นทางทางการเงิน เพราะกระทรวงมหาดไทยไม่สามารถไปตรวจสอบเส้นเงินได้ด้วยตัวเอง ต้องใช้อำนาจของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามหน้าที่ แต่ทว่า ร่างกฎหมายที่กระทรวงมหาดไทยได้ยกร่าง ก็ได้มีการพิจารณาถึงการเพิ่มอำนาจหน้าที่ให้ทางกรมการปกครองได้มีอำนาจในการที่จะไปเช็คเส้นเงินต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับมูลนิธิและสมาคมด้วย

“จริง ๆ ความเข้มงวดของการจัดตั้งมูลนิธิมีอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นเอกสารที่แสดงสถานะการเงิน ผู้ก่อตั้งหรือว่ากรรมการมูลนิธิ วัตถุประสงค์ รอบคอบอยู่แล้ว แต่ตอนนี้กลับกลายเป็นว่า มีคนไปหักหลังคนที่มีจิตใจศรัทธาในการที่จะช่วยเหลือพี่น้องประชาชนในการบริจาค ถึงแม้แต่เราจะเขียนกฎหมายดีแค่ไหน แต่เราไม่สามารถไปแก้หรือไปบังคับวัตถุประสงค์ของแต่ละมูลนิธิได้ เพราะเป็นงานที่กำหนดโดยคณะกรรมการแต่ละมูลนิธิไป แต่เราก็จะเอาเทคโนโลยีหรือระบบแทรคกิ้งมามอนิเตอร์มากขึ้น เพื่อเราก็สามารถที่จะไปดูได้ว่าเงินที่เข้ามาในมูลนิธิใช้ไปทำกิจการอะไรบ้าง และผิดวัตถุประสงค์หรือไม่ โดยได้ย้ำกับกระทรวงมหาดไทยในการนำระบบการจดนิติบุคคลของกระทรวงพาณิชย์มาเป็นต้นแบบ ต้องสามารถตรวจสอบการโอนหุ้น เปลี่ยนผู้บริหาร เพราะกระทรวงมหาดไทยมีอำนาจในการพิจารณาอนุญาตจัดตั้ง จึงจำเป็นต้องมีอำนาจในการตรวจสอบเชิงลึกด้วย และอีกเรื่องนึงที่คิดว่าจะเป็นปัญหาในอนาคต ก็คือ “เงินที่พี่น้องประชาชนนั้นมีความตั้งใจจะบริจาคเพื่อไปช่วยเหลือประชาชนด้วยกันเอง” ถ้าเป็นการบริจาคเป็นเงินสดแล้วเราจะทำอย่างไร เพราะว่าวันนี้ตัวเลขที่ออกมาแต่ละที่จะเป็นการตรวจสอบเส้นเงินที่มีการโอนผ่านทางธนาคาร มี bank statement, bank transaction เท่านั้น แต่ว่าจะไม่มีเรื่องของบริบทของเงินสดเลย ซึ่งเหตุการณ์แบบนี้เราเจอจริงตอนที่พวกเราลงไปช่วยน้ำท่วม ก็จะมีคนเดินมาบริจาคเงินสดบ้าง เพราะฉะนั้นเงินสดตรงนี้มันจะบริหารหรือ Monitor อย่างไร บางสมาคมที่เพิ่งมาจัดตั้ง แต่ว่าคุณทำการกุศลมาแล้วเป็น 10 ปี และโอนเข้าบัญชีส่วนตัว โอนเงินเข้าบัญชีภรรยา อย่างนี้จะออกมาแสดงความโปร่งใสให้พี่น้องประชาชนได้ตรวจสอบอย่างไร นี่ก็เป็นมาตรฐานอีกมาตรฐานหนึ่งที่วันนี้กระทรวงมหาดไทยได้หารือกันว่าเราจะมีมาตรการผ่านการปรับปรุงกฎหมายที่ครอบคลุมเพื่อปกป้องประชาชนที่มีจิตใจช่วยเหลือพี่น้องประชาชน”

นายพลพีร์ กล่าวในช่วงท้ายว่า ตนคิดว่าการที่จะไปหยุดเงินบริจาคเพื่อให้เข้ามาในมูลนิธิอาจจะเป็นเรื่องที่ยาก แต่การตรวจสอบเป็นเรื่องที่ง่าย แต่ทว่า วันนี้เราต้องหาวิธีการให้กระทรวงมหาดไทยสามารถตรวจสอบได้ด้วยตัวเอง ผ่านกระบวนการแก้ไขกฎหมาย ไม่งั้นกระทรวงมหาดไทยก็ไม่สามารถที่จะทำงานได้ทันเวลาเลย จึงต้องมีการแก้ไขกฎหมายและประชาสัมพันธ์ให้พี่น้องประชาชนได้เข้าใจว่าบริบทหน้าที่กฎหมายที่กระทรวงมหาดไทยมีในเรื่องนี้มีอะไรบ้าง